“Töre” Oyunu Görülmeye Değer

“TÖRE”Yİ MUTLAKA GÖRÜN...

Bu sezon İstanbul kalite tiyatro adına bir hayli şanssız. Şöyle gönül rahatlığıyla sizlere şu oyunu mutlak görün, kaçırmayın diyemedik daha. Ama bu arada sezonu çoktan yarıladık bile. Bazı oyunlar için zaman zaman tavsiyelerimiz oldu belki. Seviyeli, iyi oyuna özlem ortamında olumlu tarafları, olumsuz taraflarından biraz ağır çeken yapıtları siz tiyatroseverlere gözümüz kapalı önerdik. Fakat Nisa Serezli - Tolga Aşkıner Tiyatrosunda sahnelenmekte olan Turgut Özakman’ın yazdığı, Tolga Aşkıner’in yönettiği “Töre”yi izledikten sonra bu sezon ilk kez bir oyun için özlemini duyduğum cümleciği kullanabilme şansını yakaladım, sezdim: “Töre’yi mutlak görün, kaçırmayın.”

“Töre” Anadolu’nun en eski dertlerinden “kan davası”nı ele almış. Tiyatro sahnesinde, beyaz perdede defalarca işlenmiş bu kangren soruna Özakman değişik bir bakış açısı getirebilmiş. Ve kan davasını, Anadolu insanının töreleriyle yoğurup, aşkıyla bezeyip sahneye taşımış. Ama yapıtı değişik ve ilginç kılan unsur kan dâvkaına kadınların gözüyle, gönlüyle bakılmasında yatıyor. “Töre”de kocalarını, oğullarını, kardeşlerini bu uğurda yitirmiş sekiz kadının 1900’lerin Erzurum’unda ailenin en yaşlısı Nene’nin (Nisa Serezli) çevresinde toplanıp kalplerini sarmış yılların kininden, tutkuya dönüşmüş öç alma telaşından sıyrılıp kan davasına son verme istekleri ustaca işleniyor. Oyun oldukça kısa bir süre içinde öz mesajını izleyiciye ulaştırabiliyor.

İki perdelik “Töre” seksenbeş dakikada etkili bir sona ulaşırken üç saat sürüp yine de noktasını koyamayan, kısır oyunları düşününce Özakman’ın kalem ustalığını, mesajı anlatımını daha da sevdim. Oyunun amaca varmak için işlediği hikayeyi kısaca anlatalım: Kara Hasan’ın ailesinde kan davası tek oğuldan başka genç erkek koymamıştır. Koymamıştır ama, kan davası yine de tüm korkunçluğuyla sürüp gitmektedir. Ailenin kadınları da silahlanmıştır. Hedef, hasım ailenin geride kalan erkeği Mustafa’dır. Mustafa yumuşak karakterli, kalbi sevgi dolu bir gençtir. Ölümden, kan davasından kaçıp İstanbul’a gitmiş, ama yaşlı anasının özlemine dayanamayıp, köye, dolayısıyla ölüme geri dönmüştür. Nitekim Kara Hasan ailesinin silahlanan tüm fertleri (ki dördü kadın) Mustafa’yı kıstırır ve yaralar Mustafa kanlar içinde kaçar ve kendisini vuran hasım aile Kara Hasan’ların evine sığınır. Evde gözleri görmeyen nene. Zühre ve kucağında bebesiyle kocasını Mustafa’nın toplum baskısı sonucu öldürdüğü küçük gelin vuruşmanın sonunu beklemektedir. Karşılarında bir anda bahçe duvarından içeri atlayan Mustafa’yı bulurlar ve iyi işlenmiş tekstin kanımca tek yanılgısı çözümün, düğümün ortasındaki kısa bir diyalogla (Nene ile Kara Hasan arasında) zamanından önce ortaya çıkmasında yatıyor. Her oyunda bir son bekleyen bizim izleyicimizin buradan aldığı ışıkla sonu kavravıp keyfinin az da olsa kaçtığını gözledim. (Önerim bu üç kelimelik diyaloğun çıkarılması ya da yerinden oynatılıp daha sona çekilmesi. Bu değişikliğin genel akışı etkilemeyeceğini rahatlıkla söyleyebilirim.)

“Tatlı Kaçık”tan, “Çark”tan beri hiç tereddütsüz bu topluluğun en iyi oyunu diye adlandırabileceğim “Töre”yi son zamanlarda izleyegeldiğim sanat çizgisinin çok üstünde bir aşamayla Tolga Aşkıner sahneye koymuş. Abartısız, sıcak ve tekst elverişli olmasına karşın duygu sömürüsüne, gözyaşı simsarlığına yönelmeyen bir reji yeğlemiş. Orhan Ören’in anlatımcı ışığından güç alan Aşkıner’in yönetimi artistik yönü ağır, görsel açıdan dolu bir yapıya da ulaşmış “Töre”nin sezonun en iyi sahneleme çalışmalarından biri olduğunu rahatlıkla söyleyebilirim.

Geçtiğimiz yıl yine kan davasını işleyen (Ölümü Yaşamak/Kont Oyuncuları) bir oyunun daha dekorunu hazırlamış olan Osman Şengezer “Töre”de aynı konuyu işliyor olmasına karşın kendini tekrar etmeyen kısır döngüye düşmeyen bir çalışmaya ulaşmış. “Ölümü Yaşamak”ta kan davasını bir ocağın sönmesi olarak ele alan usta dekoratör “Töre”de evi, damı ayakta tutan ana çatı direğinin (orta - direğini) çökmesi olarak işlemiş. Ve yaratıcılık, ustalık dolu sıcak bir yaklaşımla tüm aileyi ayakta tutan güçbirliğini, gönül birliğini sağlayan Nene’nin sedirini de çatı ana direğinin yanına yerleştirmiş. Hatta ortadireği Nene’nin sedirinin içinden çatıya doğru yükseltmiş. Kostümler de en az dekor kadar usta, doğru.

“Töre”nin özgün müziğini Ertuğrul Çayıroğlu hazırlarken oyunun özüne uygun bir müzik yapısı kurmuş.

Oyunculara gelince: Nisa Serezli (Nene) uzun zamandır izlemeyi özlediğimiz üstün bir oyunculuk örneği veriyor. Tüm abartıları kapalı, tempolu, sıcak bir kompozisyona ulaşıyor. Düşünüyorum da bu güzelim rolü Serezli yerine oyunculuk uğruna abartıyı mübah sayan bir ödenekli tiyatro sanatçısı yakalasaydı bilmem ne yapardı!.. Örneklerini iyi tanıdığımızdan olacak Serezli’nin usta, abartısız oyununun değerini daha iyi kavradım. Halil Akçatepe (Mustafa) deneyimli birbirinden çok farklı çizgide oyunlarda rol almış bir sanatçı. Ama sanırım Akçatepe “Töre”de kalbi sevgi dolu, toplum baskısı sonucu tetik çekmiş, neşeli ama ezik karakterde en iyi oyunlarından birini ortaya koyuyor. Güldürmekle şartlanmış komik imajından sıyrılmış olmak hiç şüphesiz ki Akçatepe’nin oyununa önemli değere getirmiş. Müge Akyamaç’ı (Zühre) ilk kez izledim. Rolünü sevmiş, benimsemiş, istekli bir oyunculukla yaklaşıyor karakterine... Aşkı ilk kez tadan utangaç, heyecanlı Zühre’yi yaşıyor, yaşatıyor. Cengiz Sezici (Kara Hasan), Hakan M. Çabuk (oğul), Gözüm Rua (yeğen) Filiz Bozkurt (küçük gelin), Gönül Tuncay (hala), Sevim Çalışgir (kız), Gülsen Gilrginkoç (koca gelin) ve Gülsen Tuncer (büyük gelin) oyunculuklarıyla seviyeli bir grup oyununa ulaşıyorlar.

Anadolu’nun Kangren derdi kan davasına, değişik bir bakış açısı, üstün bir reji, başarılı bir dekor, kostüm, müzik ve sıcak abartısız bir oyunculukla yaklaşan “Töre”yi mutlak görün... (diğer haberler için aşağıdaki linke tıklayın)

Tozlumagazin